Bức tranh toàn cầu: Số liệu nghiên cứu

Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Andrey Bychkov — Giám đốc Giải phẫu bệnh Kỹ thuật số tại Trung tâm Y tế Kameda, Nhật Bản — công bố tại Hội nghị Thường niên của Học viện Giải phẫu bệnh Hoa Kỳ và Canada (USCAP) năm 2022 và được đăng tải trên tạp chí The Pathologist, hiện có hơn 108.000 bác sĩ Giải phẫu bệnh tại 162 quốc gia và vùng lãnh thổ, đại diện cho khoảng 98,5% dân số thế giới.

Mật độ bác sĩ Giải phẫu bệnh theo khu vực (trên 1 triệu dân) — Nguồn: Bychkov et al., The Pathologist, 2023:

Khu vực	Bác sĩ GPB/triệu dân	Mức độ thiếu hụt so với chuẩn Bắc Mỹ
Bắc Mỹ (chuẩn tham chiếu)	48,8	Chuẩn so sánh (Cao nhất)
Châu Âu	26,1	Thiếu vừa (~47%)
Nam Mỹ	17,0	Thiếu nhiều (~65%)
Châu Á	6,8	Thiếu trầm trọng (~86%)
Châu Phi	< 4	Thiếu cực kỳ nghiêm trọng (>92%)

Thực trạng tại Châu Á: Những con số đầy nhức nhối

Toàn cảnh khu vực

Theo dữ liệu tổng hợp từ nhiều nghiên cứu quốc tế:

• Trung Quốc (2015): Tỷ lệ bác sĩ Giải phẫu bệnh/bệnh nhân là 1:133.107 — gấp hơn 2,5 lần so với tỷ lệ được khuyến nghị tối thiểu.
• Myanmar: Tỷ lệ còn thấp hơn nhiều, ước tính 1 bác sĩ Giải phẫu bệnh cho 170.000 người.
• Campuchia (2019): Chỉ có 8 bác sĩ Giải phẫu bệnh cho toàn bộ quốc gia.
• Ấn Độ: Dù xếp thứ 3 thế giới về tổng số bác sĩ Giải phẫu bệnh, nhưng với dân số hơn 1,4 tỷ người, mật độ vẫn cực kỳ thấp.

Nguồn: Corista Digital Pathology Blog — Doing More With Less; Diagnostic Pathology — PMC/Springer, 2024

Hệ quả trực tiếp đến bệnh nhân ung thư

Đây là hậu quả nghiêm trọng nhất. Bác sĩ Giải phẫu bệnh là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi chẩn đoán ung thư: họ là người đọc sinh thiết, xác định loại ung thư, giai đoạn bệnh và định hướng điều trị. Khi thiếu nhân lực này:

• Tại Nam Á, khoảng 60% ca ung thư vú được phát hiện ở giai đoạn III hoặc IV — giai đoạn mà tỷ lệ sống sót giảm đáng kể so với phát hiện sớm.
• Thời gian chờ kết quả sinh thiết kéo dài từ vài ngày đến nhiều tuần, thậm chí hàng tháng ở các khu vực thiếu nhân lực.
• Bệnh nhân buộc phải di chuyển xa đến các trung tâm y tế lớn chỉ để được đọc kết quả mô bệnh học.

Nguồn: European Society of Medicine — AI-Driven Digital Pathology for Breast Cancer Diagnosis (2026)

Vì sao tình trạng này kéo dài?

Đào tạo chuyên sâu kéo dài và chi phí cao

Một bác sĩ Giải phẫu bệnh cần trải qua ít nhất 8–12 năm đào tạo (y khoa cơ bản + nội trú + chuyên tu). Ở nhiều quốc gia châu Á, chương trình đào tạo chuyên ngành này chưa phát triển đủ mạnh, số lượng vị trí nội trú hạn chế.

Không có thanh ghi toàn cầu

Cho đến khi nghiên cứu của Bychkov ra đời năm 2022, thế giới không có một cơ sở dữ liệu thống nhất về số lượng bác sĩ Giải phẫu bệnh theo quốc gia. Điều này khiến việc hoạch định chính sách nhân lực y tế toàn cầu gặp nhiều khó khăn.

Sự phân bổ không đồng đều trong nội bộ châu Á

Ngay trong châu Á, có sự chênh lệch lớn: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan có mật độ bác sĩ Giải phẫu bệnh tương đối tốt (14–15/triệu dân), trong khi các quốc gia Đông Nam Á, Nam Á và Trung Á có mức cực thấp. Đây là bức tranh không đồng nhất.

Dịch chuyển nhân tài

Nhiều bác sĩ Giải phẫu bệnh được đào tạo ở các quốc gia đang phát triển châu Á thường di cư sang Mỹ, Canada, Úc sau khi tốt nghiệp — làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt tại quê hương.

Nguồn: Archives of Pathology & Laboratory Medicine — International Medical Graduates and the Shortage of US Pathologists (2024)

Giải pháp: Giải phẫu bệnh Kỹ thuật số và Trí tuệ Nhân tạo (AI)

AI và Giải phẫu bệnh kỹ thuật số

Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang được nghiên cứu và triển khai như một giải pháp bù đắp cho sự thiếu hụt nhân lực. Hệ thống AI có khả năng:

• Phân tích hình ảnh tiêu bản mô học (whole-slide imaging) với tốc độ và độ chính xác cao.
• Tự động đếm tế bào, phân loại khối u, đánh giá điểm biomarker.
• Hỗ trợ bác sĩ trong các tình huống quá tải công việc, đặc biệt tại vùng thiếu nhân lực.

Thị trường AI trong kiểm soát chất lượng Giải phẫu bệnh dự kiến tăng từ 1,46 tỷ USD (2024) lên 3,84 tỷ USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) đạt 21,2%. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương được dự báo là thị trường tăng trưởng nhanh nhất.

Nguồn: GlobeNewswire — AI Pathology Quality Control Market Report 2025

Hội chẩn từ xa (Telepathology)

Giải phẫu bệnh từ xa cho phép các chuyên gia tại trung tâm y tế lớn đọc và tư vấn mẫu sinh thiết từ xa, mở rộng tầm với của chuyên môn đến các vùng hẻo lánh, thiếu nhân lực. Đây là công cụ đã được sử dụng trong nhiều thập niên và ngày càng hoàn thiện nhờ internet tốc độ cao.

Đề xuất chính sách

• Xây dựng chương trình học bổng và đào tạo bác sĩ Giải phẫu bệnh tại các quốc gia thiếu hụt trầm trọng.
• Hợp tác quốc tế để xây dựng thanh ghi nhân lực Giải phẫu bệnh toàn cầu nhằm theo dõi và dự báo nhu cầu.
• Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật số tại các bệnh viện khu vực để hỗ trợ triển khai AI và hội chẩn từ xa.
• Nâng cao nhận thức trong cộng đồng y tế về vai trò then chốt của Giải phẫu bệnh trong điều trị ung thư.

Nguồn: The Lancet Digital Health — Application of AI and Digital Tools in Cancer Pathology (2025)

Kết luận

Sự thiếu hụt bác sĩ Giải phẫu bệnh tại châu Á không chỉ là bài toán nhân lực y tế — đây là khủng hoảng chẩn đoán ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát hiện sớm và điều trị ung thư cho hàng tỷ người. Con số 6,8 bác sĩ Giải phẫu bệnh/triệu dân — thấp hơn gần 7 lần so với chuẩn Bắc Mỹ — là lời cảnh tỉnh không thể bỏ qua.

Cần sự phối hợp của ba trụ cột: đào tạo nhân lực dài hạn, ứng dụng công nghệ AI và Giải phẫu bệnh Kỹ thuật số.

Để giải quyết bài toán này, các quốc gia châu Á (bao gồm cả Việt Nam) đang tăng cường ứng dụng Giải phẫu bệnh kỹ thuật số (Digital Pathology) và trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ các bác sĩ đọc tiêu bản từ xa, tối ưu hóa quy trình và giảm bớt áp lực cho hàng ngũ chuyên gia đang thiếu hụt.

---

Nguồn tham khảo:

[1] Bychkov A. — Evaluation of the global supply of pathologists. ResearchGate / USCAP 2022
[2] Bychkov A. et al. — Constant Demand, Patchy Supply. The Pathologist, Feb 2023
[3] The current troubled state of the global pathology workforce: a concise review. Diagnostic Pathology / PMC, Dec 2024
[4] AI-Driven Digital Pathology for Breast Cancer Diagnosis. European Society of Medicine, 2026
[5] International Medical Graduates and the Shortage of US Pathologists. Archives of Pathology & Laboratory Medicine, 2024
[6] Doing More With Less — Changing the Face of Pathology. Corista Digital Pathology Blog
[7] AI Pathology Quality Control Market Report 2025. GlobeNewswire, Nov 2025
[8] Application of AI and Digital Tools in Cancer Pathology. The Lancet Digital Health, Nov 2025
[9] How AI Can Help Address The Global Shortage of Pathologists. LinkedIn / Colangelo, Jun 2023